Όλα Όσα Δεν Σας Είπαν για την Εμμηνόπαυση: Το Estrobolome και ο Ρόλος του Εντέρου στην Ορμονική σας Ισορροπία

Χρόνος ανάγνωσης: 10 λεπτά

Οι εξάψεις δεν είναι «απλώς οι ορμόνες σας». Η συγκέντρωση δεν χάνεται «επειδή γερνάμε». Η σύγχρονη επιστήμη του μικροβιώματος αποκαλύπτει μια κρυμμένη παράμετρο που επηρεάζει βαθιά την εμμηνόπαυση — τον άξονα εντέρου-οιστρογόνων και το estrobolome.

Από τη Χαρούλα Μπιλάλη BSc MMedSc, Μοριακή Βιολόγο με εξειδίκευση στη λειτουργική & αναπαραγωγική βιολογία και το μικροβίωμα. Επιστημονική Διευθύντρια Probio7® Greece.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στην ηλικία των 47, μια γυναίκα που γνώρισα στο ιατρείο μου είπε κάτι που μένει στο μυαλό μου χρόνια μετά: «Νιώθω σαν να μου άλλαξαν τη χημεία του εγκεφάλου χωρίς να με ρωτήσουν.»

Δεν αναγνώριζε τον εαυτό της. Η συγκέντρωση που είχε όλη της τη ζωή είχε χαθεί. Ο ύπνος της δεν την αναζωογονούσε. Οι εξάψεις την έπιαναν στις πιο άβολες στιγμές. Και — αυτό που την ενοχλούσε περισσότερο — κανείς δεν της είχε εξηγήσει πώς συνδέονται όλα αυτά μεταξύ τους.

Πάνω από 80% των γυναικών βιώνουν συμπτώματα στην εμμηνόπαυση — εξάψεις, αλλαγές διάθεσης, αϋπνία, μείωση libido, μείωση οστικής πυκνότητας¹. Ο βασικός παράγοντας; Η σημαντική μείωση των οιστρογόνων, μιας ορμόνης απαραίτητης για τη σεξουαλική, γνωστική, καρδιαγγειακή υγεία της γυναίκας, καθώς και για τα οστά και το δέρμα².

Και ενώ η σύγχρονη ιατρική μάς δίνει εξαιρετικά εργαλεία για την υποστήριξη της εμμηνόπαυσης, υπάρχει μια ολόκληρη παράμετρος που έχει αρχίσει να αναγνωρίζεται μόλις την τελευταία δεκαετία: ο ρόλος των μικροοργανισμών του εντέρου στην ορμονική μας ισορροπία.

Αυτή η σύνδεση ονομάζεται άξονας εντέρου-οιστρογόνων (gut-estrogen axis) και η κεντρική του παράμετρος ονομάζεται estrobolome.

Η συνεργασία με τον γυναικολόγο σας παραμένει το πρώτο βήμα σε κάθε θέμα ορμονικής υγείας. Η σύγχρονη επιστήμη του μικροβιώματος έρχεται να συμπληρώσει αυτή τη φροντίδα, με νέες προοπτικές που εμπλουτίζουν τη συνολική προσέγγιση. Σε σημαντικές ορμονικές διαταραχές, η αξιολόγηση από γυναικολόγο και ενδοκρινολόγο είναι αναντικατάστατη.

Τι Είναι το Estrobolome;

Η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία ορίζει το estrobolome ως εξής:

*«Research has shown that the gut microbiome can modulate estrogen levels in the body via microorganisms carrying estrogen-related functional genes, collectively known as the "estrobolome."»*³

Με απλά λόγια: το estrobolome είναι το σύνολο των μικροοργανισμών του εντέρου που φέρουν συγκεκριμένα γονίδια σχετιζόμενα με τα οιστρογόνα. Μέσω αυτών των γονιδίων, οι συγκεκριμένοι μικροοργανισμοί μπορούν να ρυθμίσουν τα επίπεδα οιστρογόνων που κυκλοφορούν στο σώμα σας.

Πιο συγκεκριμένα: μέσα στο εντερικό σας μικροβίωμα ζουν εκατομμύρια διαφορετικοί μικροοργανισμοί. Μόνο μια συγκεκριμένη υποομάδα από αυτούς διαθέτει τα γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οιστρογόνων. Αυτή ακριβώς η υποομάδα μικροοργανισμών αποτελεί το estrobolome σας.

Γιατί έχει σημασία;

Επειδή, μέχρι πρόσφατα, νομίζαμε ότι τα οιστρογόνα μας καθορίζονται μόνο από την παραγωγή τους στις ωοθήκες (και αργότερα στα επινεφρίδια και στον λιπώδη ιστό). Σήμερα γνωρίζουμε ότι οι μικροοργανισμοί του εντέρου σας μπορούν να τροποποιήσουν ενεργά τα επίπεδα κυκλοφορίας των οιστρογόνων στον οργανισμό σας⁴.

Πώς Λειτουργεί ο Άξονας Εντέρου-Οιστρογόνων

Ο άξονας εντέρου-οιστρογόνων (gut-estrogen axis) περιγράφει την αμφίδρομη σχέση μεταξύ των μικροοργανισμών του εντέρου και των επιπέδων οιστρογόνων⁸:

Κατεύθυνση 1: Από το έντερο προς τα οιστρογόνα

Οι μικροοργανισμοί του estrobolome, μέσω των ειδικών γονιδίων που διαθέτουν, παράγουν ένα ένζυμο που λέγεται β-γλυκουρονιδάση (GUS). Αυτό το ένζυμο:

• Διασπά τα «συζευγμένα» οιστρογόνα που το ήπαρ έχει στείλει στο έντερο για αποβολή
• Επιτρέπει την επαναπορρόφησή τους στην αιματική κυκλοφορία
• Συμβάλλει στη συνολική ορμονική ισορροπία, χρησιμοποιώντας τα ίδια τα οιστρογόνα του σώματος

Κατεύθυνση 2: Από τα οιστρογόνα προς το έντερο

Παράλληλα, τα ίδια τα οιστρογόνα διαμορφώνουν τη σύνθεση και τη λειτουργία του εντερικού μικροβιώματος. Όταν τα οιστρογόνα μειώνονται στην εμμηνόπαυση, αλλάζει και η μικροβιακή σύνθεση του εντέρου.

Όταν αυτός ο άξονας διαταράσσεται στην εμμηνόπαυση, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος ορμονικής μείωσης και φλεγμονής⁹.

Τι Συμβαίνει στο Έντερο Κατά την Εμμηνόπαυση

Η σύγχρονη βιβλιογραφία έχει αποκαλύψει τρεις βασικές αλλαγές που συμβαίνουν παράλληλα:

1. Μείωση της μικροβιακής ποικιλομορφίας

Κατά την εμμηνόπαυση, το εντερικό μικροβίωμα χάνει σημαντικά τη μικροβιακή του ποικιλομορφία³,⁴. Αυτό επηρεάζει άμεσα τη συγκεκριμένη υποομάδα των μικροοργανισμών που αποτελούν το estrobolome⁵.

2. Αλλαγή στον μεταβολισμό οιστρογόνων

Καθώς αλλάζει η σύνθεση του εντερικού μικροβιώματος, επηρεάζεται και ο μεταβολισμός των οιστρογόνων, προάγοντας την ορμονική ανισορροπία.

3. Εξασθένηση του εντερικού φραγμού («leaky gut»)

Η μείωση των οιστρογόνων εξασθενεί τον εντερικό φραγμό, αυξάνοντας τη φλεγμονή και την εντερική διαπερατότητα (γνωστή ως «leaky gut»)⁶. Αυτό όχι μόνο επιδεινώνει τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης όπως οι εξάψεις, αλλά συνδέεται και με μείωση της οστικής πυκνότητας και συστηματική φλεγμονή⁷.

Γιατί Δύο Γυναίκες Με τα Ίδια Επίπεδα Οιστρογόνων Νιώθουν Διαφορετικά

Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό σημείο του άρθρου — και η απάντηση σε ένα ερώτημα που πολλές γυναίκες θέτουν στον γυναικολόγο τους χωρίς ικανοποιητική εξήγηση.

Δύο γυναίκες της ίδιας ηλικίας μπορεί να έχουν πανομοιότυπες αιματολογικές τιμές οιστρογόνων — αλλά να βιώνουν εντελώς διαφορετικά συμπτώματα εμμηνόπαυσης.

Η μία μπορεί να έχει έντονες εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις, διαταραχές ύπνου και αλλαγές διάθεσης. Η άλλη μπορεί να περάσει την περιεμμηνόπαυση με ελάχιστες ενοχλήσεις.

Γιατί;

Επειδή τα αιματολογικά επίπεδα δείχνουν μόνο την παραγωγή — όχι τη δραστικότητα και διαθεσιμότητα των οιστρογόνων στους ιστούς. Και αυτή η διαθεσιμότητα εξαρτάται καθοριστικά από τη σύνθεση των μικροοργανισμών του estrobolome.

Η σύγχρονη βιβλιογραφία⁴ δείχνει πλέον με σαφήνεια ότι γυναίκες με πιο ποικιλόμορφο και ισορροπημένο εντερικό μικροβίωμα βιώνουν συχνά πιο ομαλή ορμονική μετάβαση — ακόμη και όταν τα ορμονικά επίπεδα τους είναι παρόμοια.

Συμπτώματα που Συνδέονται με Διαταραχή του Άξονα Εντέρου-Οιστρογόνων

Σύμφωνα με την πρόσφατη βιβλιογραφία, διαταραχή στη σύνθεση των μικροοργανισμών του estrobolome και του ευρύτερου άξονα εντέρου-οιστρογόνων μπορεί να συσχετίζεται με:

Ορμονικά συμπτώματα:

• Έντονες ή απρόβλεπτες εξάψεις
• Νυχτερινές εφιδρώσεις
• Διαταραχές στον εμμηνορροϊκό κύκλο (στην περιεμμηνόπαυση)
• Απότομες αλλαγές διάθεσης
• Μείωση libido

Πεπτικά συμπτώματα:

• Φούσκωμα και μετεωρισμός
• Αυξημένη εντερική διαπερατότητα
• Αλλαγές στη διέλευση εντέρου
• Δυσπεψία

Νευρολογικά συμπτώματα:

• Brain fog, δυσκολία συγκέντρωσης
• Διαταραχές ύπνου
• Άγχος ή ευερεθιστότητα
• Φυσική και ψυχική εξάντληση

Συστηματικές επιπτώσεις:

• Συστηματική φλεγμονή
• Επιπτώσεις στην οστική πυκνότητα
• Καρδιομεταβολικοί παράγοντες κινδύνου⁴

Ουρογεννητικά συμπτώματα:

• Αλλαγές στην κολπική χλωρίδα
• Επαναλαμβανόμενες ενοχλήσεις του ουροποιητικού

Σημαντικό: Πολλά από αυτά τα συμπτώματα μπορεί να έχουν διάφορες αιτίες, όχι μόνο διαταραχή του estrobolome. Σε κάθε αλλαγή στον ορμονικό κύκλο ή έντονα συμπτώματα εμμηνόπαυσης, η συνεργασία με τον γυναικολόγο σας — και σε σύνθετες περιπτώσεις με ενδοκρινολόγο — είναι το πρώτο βήμα. Η εκτίμηση του πλήρους ορμονικού status και της συνολικής κλινικής εικόνας παραμένει αναντικατάστατη.

Παράγοντες που Επηρεάζουν το Estrobolome

Η σύνθεση των μικροοργανισμών του estrobolome δεν είναι σταθερή. Επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες της καθημερινής ζωής:

1. Διατροφή

Η διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες, πολυφαινόλες (μούρα, πράσινο τσάι, ελαιόλαδο) και τρόφιμα ζύμωσης υποστηρίζει τη μικροβιακή ποικιλομορφία. Αντίθετα, η υψηλή κατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων και ζάχαρης μπορεί να μειώσει τη μικροβιακή ισορροπία.

2. Στρες

Το παρατεταμένο ψυχολογικό στρες επηρεάζει άμεσα τη σύνθεση των μικροοργανισμών του εντέρου μέσω του άξονα εντέρου-εγκεφάλου.

3. Ύπνος

Η ποιότητα και η διάρκεια του ύπνου επηρεάζουν τόσο το μικροβίωμα όσο και τη ρύθμιση των ορμονών. Η αμοιβαία σχέση είναι έντονη.

4. Αντιβίωση και άλλα φάρμακα

Η αντιβίωση μειώνει δραστικά τη μικροβιακή ποικιλομορφία και μπορεί να επηρεάσει το estrobolome για μήνες. Όταν είναι απαραίτητη, η σωστή αποκατάσταση είναι κρίσιμη. Διαβάστε τον πλήρη οδηγό αποκατάστασης μετά από αντιβίωση →

5. Κίνηση

Η τακτική φυσική δραστηριότητα υποστηρίζει τη μικροβιακή ποικιλομορφία και βελτιώνει τη ρύθμιση των ορμονών.

6. Η ίδια η ηλικιακή μετάβαση

Η περιεμμηνόπαυση και εμμηνόπαυση επηρεάζουν τη σύνθεση των μικροοργανισμών του εντέρου⁵. Είναι μια αμφίδρομη σχέση: οι ορμονικές αλλαγές αλλάζουν το μικροβίωμα, και το μικροβίωμα επηρεάζει πώς βιώνουμε τις ορμονικές αλλαγές.

Probio7® Menopause: Η Κλινικά Μελετημένη Φόρμουλα

Το Probio7® Menopause είναι η μοναδική κλινικά μελετημένη φόρμουλα φιλικών βακτηρίων που σχεδιάστηκε ειδικά για να υποστηρίξει τις γυναίκες στην εμμηνόπαυση μέσω του άξονα εντέρου-οιστρογόνων.

Περιέχει τρία προσεκτικά επιλεγμένα στελέχη:

1. L. brevis KABP™ 052

Το στέλεχος αυτό επιλέχθηκε από πάνω από 80 διαφορετικά candidate στελέχη για τη **δραστικότητα β-γλυκουρονιδάσης (GUS)**¹⁰. Ενισχύοντας τη λειτουργία του estrobolome, βοηθά στην ανακύκλωση των οιστρογόνων που διαφορετικά θα αποβάλλονταν — συμβάλλοντας στη συστηματική ορμονική ισορροπία με τους δικούς σας πόρους.

2. L. plantarum KABP™ 051

3. P. acidilactici KABP™ 021

Το P. acidilactici KABP™ 021 έχει μελετηθεί για την ενίσχυση του εντερικού φραγμού και τη μείωση της εντερικής φλεγμονής¹¹ — και τα δύο συχνά διαταραγμένα κατά την εμμηνόπαυση. Βελτιώνοντας την εντερική διαπερατότητα, υποστηρίζει την προστασία από βλαβερές ουσίες που τροφοδοτούν τη συστηματική φλεγμονή. Επιπλέον, και τα δύο στελέχη υπάρχουν φυσικά στο ανθρώπινο έντερο και παράγουν ωφέλιμες ουσίες όπως οξικό οξύ και αντιμικροβιακούς παράγοντες¹²⁻¹⁴.

Τα Κλινικά Δεδομένα: Μελέτη με 113 + 210 Γυναίκες

Μελέτη 1 — Επίπεδα οιστρογόνων (Honda et al., 2024, J Med Food)¹⁰

Σε τυχαιοποιημένη, διπλά-τυφλή, ελεγχόμενη με placebo κλινική μελέτη 113 γυναικών σε εμμηνόπαυση, οι συμμετέχουσες που έλαβαν το Probio7® Menopause (μία φορά την ημέρα) διατήρησαν σταθερά τα επίπεδα οιστρογόνων για 12 εβδομάδες, ενώ η ομάδα placebo παρουσίασε σημαντική μείωση.

Μελέτη 2 — Συμπτώματα & ποιότητα ζωής (Dr. Silvia P. González, AEEM)

Σε real-world τυχαιοποιημένη, διπλά-τυφλή, ελεγχόμενη με placebo κλινική μελέτη 210 υγιών γυναικών σε περι- και μετα-εμμηνόπαυση στην Ισπανία, υπό την επίβλεψη της Dr. Silvia P. González, Προέδρου της Ισπανικής Εταιρείας για τη Μελέτη της Εμμηνόπαυσης (AEEM):

• Σημαντική μείωση των συμπτωμάτων εμμηνόπαυσης σε σχέση με το placebo — εξάψεις, διαταραχές ύπνου, νυχτερινές εφιδρώσεις, ευερεθιστότητα, άγχος, φυσική και ψυχική εξάντληση (μετρημένο με validated menopause rating scale)
• Βελτίωση της ποιότητας ζωής σημαντικά μεγαλύτερη από την ομάδα placebo (μετρημένο με validated quality of life scale)

Οι συμμετέχουσες έλαβαν Probio7® Menopause ή placebo (αναλογία 2:1) μία φορά την ημέρα για 3 μήνες.

Probio7® Menopause: ΑΓΟΡΑ

Πώς να το Χρησιμοποιήσετε

Κατάλληλο για καθημερινή χρήση σε όλη τη διάρκεια της ορμονικής μετάβασης — από την περιεμμηνόπαυση έως και χρόνια μετά την εμμηνόπαυση.

Το Probio7® Menopause είναι συμπλήρωμα διατροφής που μπορεί να υποστηρίξει την εντερική και ορμονική ισορροπία μέσω του άξονα εντέρου-οιστρογόνων. Δεν υποκαθιστά την ορμονική θεραπεία ή άλλη ιατρική παρέμβαση που τυχόν συστήνει ο γυναικολόγος ή ενδοκρινολόγος σας. Λειτουργεί συμπληρωματικά στη συνολική σας προσέγγιση.

Μάθετε περισσότερα για το Probio7® Menopause →

Και Όταν τα Συμπτώματα Είναι Πιο Έντονα στο Ουρογεννητικό Σύστημα

Μία από τις πιο συχνές — και λιγότερο συζητημένες — εκδηλώσεις της οιστρογονικής μείωσης είναι οι επαναλαμβανόμενες ενοχλήσεις στο ουρογεννητικό σύστημα.

Η μείωση των οιστρογόνων επηρεάζει άμεσα την κολπική μικροβιακή χλωρίδα, αλλάζοντας το pH και μειώνοντας τα προστατευτικά στελέχη Lactobacillus που χαρακτηρίζουν την υγιή κολπική flora της αναπαραγωγικής ηλικίας.

Για τις γυναίκες που βιώνουν πιο έντονα ουρογεννητικά συμπτώματα, το Probio7® UT.Intimate σχεδιάστηκε με στοχευμένη φόρμουλα στελεχών για την υποστήριξη της φυσιολογικής λειτουργίας του ουροποιητικού και κολπικού περιβάλλοντος.

Μάθετε περισσότερα για το Probio7® UT.Intimate →

Συχνές Ερωτήσεις

Πότε ξεκινά πραγματικά η εμμηνόπαυση;

Η εμμηνόπαυση ορίζεται κλινικά ως 12 συνεχόμενοι μήνες χωρίς εμμηνορροϊκό κύκλο. Η περιεμμηνόπαυση — η μεταβατική περίοδος — μπορεί να ξεκινήσει 8-10 χρόνια νωρίτερα, συχνά γύρω στα 40, και είναι η περίοδος που εμφανίζονται τα πρώτα συμπτώματα.

Σε ποια ηλικία είναι σωστό να αρχίσω να υποστηρίζω το estrobolome;

Ιδανικά, η υποστήριξη των μικροοργανισμών του εντέρου ξεκινά νωρίτερα από τα πρώτα συμπτώματα. Αυτό συνήθως σημαίνει από τα 35-40, ή νωρίτερα αν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου (συχνές αντιβιώσεις, χρόνιο στρες, πεπτικές διαταραχές).

Μπορώ να πάρω φιλικά βακτήρια αν κάνω ορμονική θεραπεία;

Ναι, και συχνά οι δύο προσεγγίσεις λειτουργούν συμπληρωματικά. Τα φιλικά βακτήρια υποστηρίζουν τη συνολική εντερική και κολπική ισορροπία ανεξάρτητα από την ορμονική θεραπεία. Πάντα ενημερώστε τον γυναικολόγο σας για όλα τα συμπληρώματα που λαμβάνετε.

Πόσος καιρός χρειάζεται για να δω αποτελέσματα;

Στις κλινικές μελέτες του Probio7® Menopause, σημαντικά κλινικά αποτελέσματα φάνηκαν στις 12 εβδομάδες (3 μήνες) συνεχόμενης λήψης. Η συνέχιση για 6-12 μήνες είναι συνήθως απαραίτητη για βέλτιστα και σταθερά οφέλη.

Πότε χρειάζεται οπωσδήποτε ιατρική αξιολόγηση;

Επικοινωνήστε άμεσα με τον γυναικολόγο ή ενδοκρινολόγο σας αν παρουσιάσετε:

• Έντονη και επίμονη αιμορραγία μετά τα 40
• Αιμορραγία μετά από έτος αμηνόρροιας
• Σοβαρές διαταραχές ύπνου που επηρεάζουν την καθημερινότητα
• Έντονες αλλαγές στη διάθεση ή κατάθλιψη
• Σημαντική αύξηση βάρους ή σακχάρου
• Ιστορικό ορμονοεξαρτώμενων παθήσεων που χρειάζονται παρακολούθηση

Είναι ασφαλές για γυναίκες με ιστορικό καρκίνου του μαστού;

Σε κάθε περίπτωση ιστορικού ορμονοεξαρτώμενων παθήσεων, η λήψη οποιουδήποτε συμπληρώματος γίνεται μόνο μετά από συνεννόηση με τον γυναικολόγο και ογκολόγο σας. Τα φιλικά βακτήρια γενικά θεωρούνται ασφαλή, αλλά η εξατομικευμένη αξιολόγηση είναι αναγκαία.

Συμπέρασμα

Η εμμηνόπαυση δεν είναι μια ασθένεια. Δεν είναι «ηλικιακή φθορά». Δεν είναι κάτι που πρέπει να «το παλέψετε» μόνες σας.

Είναι μια σημαντική βιολογική μετάβαση — και όπως κάθε σημαντική μετάβαση, αξίζει τη συνολική, εξατομικευμένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη υποστήριξη.

Η σύγχρονη επιστήμη του μικροβιώματος μάς δίνει πλέον εργαλεία και κατανόηση που δεν είχαμε πριν λίγα χρόνια. Το estrobolome και ο άξονας εντέρου-οιστρογόνων δεν είναι θεωρία — είναι ένα πραγματικό, μετρήσιμο σύστημα που επηρεάζει βαθιά τη γυναικεία υγεία.

Σε συνεργασία με τον γυναικολόγο σας, μπορείτε να σχεδιάσετε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τις ορμόνες σας — αλλά και τους «σιωπηλούς συνεργάτες» τους, τους μικροοργανισμούς του εντέρου σας.

Έχετε ερωτήσεις; Η επιστημονική ομάδα της Probio7® Greece είναι εδώ. Στείλτε mail στο info@probio7.gr — θα χαρούμε να μοιραστούμε μαζί σας τη γνώση που υπάρχει πίσω από κάθε φόρμουλα.

Επιστημονικές Αναφορές

1. Menopause at work | TUC. https://www.tuc.org.uk/menopause-work
2. Menopause. Nature Reviews Disease Primers, 1, 1–1 (2015).
3. Ervin, S.M., et al. (2019). Gut microbial β-glucuronidases reactivate estrogens as components of the estrobolome that reactivate estrogens. Journal of Biological Chemistry, 294, 18586–18599.
4. Peters, B.A., et al. (2022). Menopause Is Associated with an Altered Gut Microbiome and Estrobolome, with Implications for Adverse Cardiometabolic Risk in the Hispanic Community Health Study/Study of Latinos. mSystems, 7.
5. Nieto, M.R., Rus, M.J., Areal-Quecuty, V., Lubián-López, D.M., & Simon-Soro, A. (2025). Menopausal shift on women's health and microbial niches. npj Women's Health, 3, 1–11.
6. Shieh, A., Epeldegui, M., Karlamangla, A.S., & Greendale, G.A. (2020). Gut permeability, inflammation, and bone density across the menopause transition. JCI Insight, 5, e134092.
7. Chen, T.Y., et al. (2022). The relationship between hot flashes and fatty acid binding protein 2 in postmenopausal women. PLoS One, 17, e0276391.
8. Baker, J.M., Al-Nakkash, L., & Herbst-Kralovetz, M.M. (2017). Estrogen-gut microbiome axis: Physiological and clinical implications. Maturitas, 103, 45–53.
9. Kwa, M., Plottel, C.S., Blaser, M.J., & Adams, S. (2016). The Intestinal Microbiome and Estrogen Receptor-Positive Female Breast Cancer. JNCI: Journal of the National Cancer Institute, 108.
10. Honda, S., et al. (2024). Supplementation with a Probiotic Formula Having β-Glucuronidase Activity Modulates Serum Estrogen Levels in Healthy Peri- and Postmenopausal Women. Journal of Medicinal Food, 27, 720–727.
11. Barbaro, M.R., et al. (2025). Lactiplantibacillus plantarum (CECT7484 and CECT7485) and Pediococcus acidilactici (CECT7483) enhance actin cytoskeleton and CYP1A1 expression restoring epithelial permeability alterations induced by irritable bowel syndrome mediators. Gut Microbes, 17.
12. Perez, M., et al. (2020). Derived Postbiotics of a Multi-strain Probiotic Formula Clinically Validated for the Treatment of Irritable Bowel Syndrome. The FASEB Journal, 34, 1–1.
13. Bosch, M., et al. (2012). Isolation and characterization of probiotic strains for improving oral health. Archives of Oral Biology, 57, 539–549.
14. Rizzi, F., Juan, B., Espadaler-Mazo, J., Capellas, M., & Huedo, P. (2024). Lactiplantibacillus plantarum KABP051: Stability in Fruit Juices and Production of Bioactive Compounds During Their Fermentation. Foods, 13, 3851.
15. World Gastroenterology Organisation Global Guidelines. (2023). Probiotics and Prebiotics. WGO.

---